Acar Baltaş

 

Gönüllerde ve zihinlerde iz bırakan konuşmacı - Acar Baltaş

 
 
 
İnsanı Anlamak

İnsanı AnlamakDünyayı anlamanın yolu, deney yapmaktan geçer. Bilim insanları bir eşyayı düşürür, kendilerine elektrik akımı verir, objeleri ısıtır, nesneleri en ufak parçalarına ayırır, röntgen ışınlarını kendi üzerlerinde denerler. Bilim insanları bunu defalarca tekrarlar ve bulgularını o koşular için genel geçer kurala dönüştürürler.

Her ne kadar insanlar yukarıda sıraladığımız türden cansız varlıklar olmasa da, insanları da anlamanın yolu bilimsel deneylerden geçer. Kalbi anlamak için kesmek, hücreyi anlamak için mikroskop altında incelenecek ölçüye getirmek gerekir. İnsanın zihni de bu kuralın dışında değildir. Yaptığımız şeyi “neden yaptığımızı”, onu (yaptığımız şeyi) düşünerek söyleyemeyiz. Aynı biçimde düşündüğümüz şeyi, “neden düşündüğümüzü” düşünerek söyleyemeyiz. Yaptığımızı neden yaptığımız konusunda yanılırız. Bilinçli olarak yaptıklarımızın çoğunu da farkında olmadan yaparız. Peki, bunları neden yaparız?

Davranışlarımızın ve kararlarımızın arkasındaki gerçek motifleri bulup çıkarmak yine bilim insanlarının yaptığı deneylerle mümkün olur. Yapılmış deneylerin, son 40 yılda biriken bilimsel araştırma bulgularının sonucunda, bugün insanların “öngörülebilir şekilde akıldışı” olduğunu biliyoruz. Böylece kendimizin önemli kararları düşünerek verdiğini zanneden canlılar olduğunu öğreniyoruz. Biraz daha derine gidince sadece önemli kararların değil gündelik hayatımızdaki sıradan kararların da neredeyse tamamının farkına varmadığımız dış faktörler tarafından yönlendirildiği gerçeğiyle karşılaşıyoruz.

Bu kararlar arasında, marketten yaptığımız alışveriş sırasında verdiğimiz kararlar olduğu gibi; bize hizmet eden bazı insanlara neden daha cömert olduğumuz, hatta eşimizi veya partnerimizi seçme kararımıza neden olan, farkına varmadığımız güçlerin varlığıyla yüzleşiyoruz.

Mimikler

İnsanlar farkında olmadan karşılarındaki kişinin jest ve mimiklerini taklit ederler. Bunun nedeni beynimizde bulunan ayna nöronlarıdır. Çevremizde bulunan insanların mimik ve jetlerini taklit etmekle kalmayıp, arkadaşlarımızın kullandıkları bazı özel kelime ve kavramları da taklit ederiz.

New York Üniversitesi’nde iki psikolog J.A.Bargh ve T.L.Chartrand, laboratuarlarına davet ettikleri deneklerle fotoğrafçılık üzerine bir sohbet yapmışlardır(1). Denekler, karşılarındaki kişinin de kendileri gibi araştırmaya katılan bir kişi olduğunu düşünmüşlerdir. Bu sohbet sırasında, araştırmacıların yüzünü ovuşturmak, ayağını sallamak gibi çok sayıda jestinin karşılarındaki denekler tarafından taklit edildiği kaydedilmiştir. Daha sonra yapılan görüşmelerde, deneklerin araştırmacıyı taklit eden jest ve mimiklerinin hiçbir şekilde farkında olmadıkları görülmüştür. Görüntüleri izleyen denekler kendi taklit hareketleri konusunda hayretlerini gizleyememişlerdir.

Empati düzeyi yüksek insanlar, karşılarındaki kişilerin jest ve mimiklerini taklit etmek konusunda doğal bir eğilime sahiptir. Benzer şekilde, ilişki içinde karşısındaki kişiden beklentisi olanların da daha fazla jest ve mimik taklidi yaptığı bulunmuştur. Örneğin iyi satıcıların müşteri olarak gördükleri kişilerle hızla uyum geliştirme eğiliminde olduğu bilinir. Bu kişiler sizinle aynı fikirde olurlar, gülerler ve sizi de gülümsemeye veya en azından tebessüm etmeye zorlarlar.

Hollanda’da restoranlarda yapılan bir araştırmada, müşterilerden aldığı siparişi dinlerken “evet” deyip not eden bir garsona kıyasla, siparişi sözlü olarak tekrar eden garsonun yüzde 70 daha fazla bahşiş aldığı görülmüştür (2).

İnsanların sadece insanlardan değil, bilgisayarlardaki sanal bir kişinin kendi jest ve mimiklerini taklit etmesinden de etkilendiği bulunmuştur. Bir üniversite kampüsünde, öğrencilere kimlik kartlarını sürekli taşımalarıyla ilgili bir duyuru yapılmıştır. Bilgisayara yüklenen program açıldığında, sanal bir kişi bu konudaki duyuruyu standart bir şekilde konuşmuştur. İkinci uygulamada bilgisayar ekranındaki kişi, dört saniye farkla kendisini dinleyen öğrencinin mimiklerini taklit etmiştir. Bu farkın nedeni yapaylık algısını önlemektir. Yapılan izleme çalışması sonunda öğrencilerin ikinci türdeki duyuruyu daha gerçekçi buldukları, daha fazla hoşlarına gittiği ve verilen mesaja daha çok uyum sağladıkları bulunmuştur.

Karşı Cinsiyetle İlişkiler

İnsanların karşı cinsiyetle ilişkilerinde ilgilerini çeken özelliğin ne olduğu çok sayıda araştırmacı tarafından uzun yıllar araştırma konusu olmuştur. Araştırmaya konu olan özelliklerden biri de jest ve mimiklerin taklididir. Çünkü yapılan farklı araştırmalarda deneklerin kendi mimiklerini taklit eden araştırmacıları daha sıcak ve cana yakın hissettikleri saptanmıştır. Bunun karşı cinsiyetle olan ilişkileri nasıl etkilediği bulmak için bir Fransız araştırmacı Batı’da yaygın olan “hızlı buluşma” (speed dating) uygulaması yapmıştır (3). Bu uygulamaya katılacak kadınlardan bazılarına verilen ön eğitimde karşılarına gelecek partnerlerin jest ve mimiklerini taklit etmeleri; ayrıca bazı sözlü ifadeleri tekrarlamaları öğretilmiştir. Örneğin bu uygulamaya dahil olan kadınlara; “Bunu gerçekten yaptın mı?” sorusuna sadece “Evet” diyerek değil; “Evet bunu gerçekten yaptım” diyerek cevap vermeleri söylenmiştir.

Hızlı buluşma oturumunun sonunda araştırmacılar, bütün katılımcılara form vererek karşılaştıkları kişileri değerlendirmeleri ve bu kişilerle bir daha buluşmayı isteyip istemediklerini sormuştur. Araştırma sonunda karşılarındaki erkeklerin mimik, jest ve ifadelerini taklit eden kadınların, daha çekici bulundukları ve ikinci buluşma için daha çok tercih edildikleri görülmüştür.

Renkler

Renklerin insanların duyguları üzerinde ekili olduğu da bilinir. Bu konuda en bilinen gerçek, siyah rengin ölümle, kırmızı rengin de cinsellikle ilişkilendirildiğidir. Bu nedenle cinselliğin pazarlandığı mekanlar kırmızı ışıklarla aydınlatılır, sevgililer gününün sembolü kırmızı güldür, kadınlar dudaklarında ve tırnaklarında çoğunlukla kırmızı renk kullanır, Victoria Secret en çok kırmızı renkte iç çamaşırı üretir. Bu konuda yapılan bir araştırmada kadınlardan bir dizi erkek resmini çekicilik sıralaması yaparak değerlendirmeleri istenmiştir. Bu değerlendirmede kırmızı renkli gömlek giyen veya resmi kırmızı renkli çerçeveye yerleştirilen erkeklerin daha çekici bulundukları görülmüştür.

Sonuç

Farkına varmadığımız dış koşullar tarafından yönlendirildiğimizi itiraf etmek kolay değildir. Bir çok kişiye dış koşulların kararını nasıl etkilediği gösterildiğinde duruma tepki vermekte ve karşı çıkmaktadır. Yönlendirildiğini öğrenmek, aldatılmışlık duygusu yaratır ve insanı rahatsız eder. Çünkü hayatın bir çok cephesinde insanlar kendilerinin ortalamanın üzerinde olduğuna inanırlar. Araba kullanmaktaki ustalık, zeka düzeyi, insanları değerlendirme becerisi gibi bir çok alanda ortalamanın üzerinde olduğuna inanmanın doğal uzantısı, kararlarımızın özgür irademiz tarafından şekillendiğini düşünmektir. Bunun aksini aklımıza bile getirmek istemeyiz.

Bu nedenle içinizden bir ses daha önce yapmayı düşünmediğiniz bir harcamayı yapmanızı söylüyorsa, bir satış danışmanın önerisi size birdenbire çok cazip geliyorsa, nedenini açıklayamadığınız bir şekilde birisinden çok hoşlanmaya başlıyorsanız, yukarıda anlattığım tuzaklardan birisine düşmek üzere olma ihtimaliniz çok yüksektir. Yeni yıla yaklaştığımız bu günlerde vereceğiniz kararlar ve yapacağınız seçimler için bu öneriyi göz önünde bulundurmak size öngöremeyeceğiniz yararlar sağlayabilir.

Kaynaklar

1. Lakin, J.L. ve ark.: The chameleon effect as social glue. Journal of Nonverbal Behavior; 27, 2003
2. Rick B. van Baaren ve ark.: Mimicry for money: Behavioral consequences of imitation. Journal of Experimental Social Psychology, 39, 2003
3. Gueguen, N.: Mimicry and Seduction: An evaluation in a courtship context. Social Influence, 4, 2009



Adınız *
E-posta adresiniz *
Yorumunuz *

Güvenlik Kodu
Güvenlik Kodunu Girin *
 

İnsanı Anlamak
2014-12-10
Ekip Çalış(ama)masında Türkiye Gerçeği
2014-11-26
Çalışan Bağlılığı Efsanesi
2014-10-30
Kişiliği Bilmenin Yöneticiye Kazandırdıkları
2014-10-29
İnsanlar Neden Çalışır, Nasıl Daha İyi Çalışır?
2014-10-15
Duygularımız ve Kararlarımız
2014-10-01
Güçlü Yönlerin Sınırları
2014-09-17
Kararları gerçekte kim veriyor?
2014-09-03
Hayat Reçete Edilemez
2014-08-19
Zengin Olmak Çocuk Yetiştirmeyi Kolaylaştırır mı?
2014-08-06
Tüm makaleler için TIKLAYINIZ...

    ARALIK 2014 (1)
    KASIM 2014 (1)
    EKİM 2014 (4)
    EYLÜL 2014 (2)
    AĞUSTOS 2014 (2)
    TEMMUZ 2014 (2)
    HAZİRAN 2014 (2)
    MAYIS 2014 (2)
    NİSAN 2014 (3)
    MART 2014 (2)
    ŞUBAT 2014 (3)
    OCAK 2014 (2)
    ARALIK 2013 (1)
    EKİM 2013 (1)
    EYLÜL 2013 (1)
    AĞUSTOS 2013 (1)
    TEMMUZ 2013 (1)
    HAZİRAN 2013 (1)
    MAYIS 2013 (1)
    MART 2013 (1)
    ŞUBAT 2013 (2)
    ARALIK 2012 (1)
    KASIM 2012 (1)
    EKİM 2012 (1)
    EYLÜL 2012 (1)
    AĞUSTOS 2012 (1)
    TEMMUZ 2012 (1)
    HAZİRAN 2012 (1)
    MAYIS 2012 (1)
    MART 2012 (1)
    ŞUBAT 2012 (3)
    KASIM 2011 (1)
    EKİM 2011 (1)
    EYLÜL 2011 (1)
    AĞUSTOS 2011 (1)
    TEMMUZ 2011 (2)
    HAZİRAN 2011 (1)
    MAYIS 2011 (1)
    NİSAN 2011 (1)
    MART 2011 (1)
    ŞUBAT 2011 (1)
    OCAK 2011 (2)
    ARALIK 2010 (2)
    KASIM 2010 (2)
    EKİM 2010 (2)
    EYLÜL 2010 (1)
    AĞUSTOS 2010 (1)
    HAZİRAN 2010 (1)
    OCAK 2010 (1)
    KASIM 2009 (1)
    EYLÜL 2009 (1)
    OCAK 2009 (2)
    EKİM 2008 (4)
    TEMMUZ 2008 (2)
    NİSAN 2008 (3)
    OCAK 2008 (1)
    EKİM 2007 (1)
    EYLÜL 2007 (7)
    TEMMUZ 2007 (4)
    HAZİRAN 2007 (1)
    NİSAN 2007 (3)
    OCAK 2007 (1)
    EKİM 2006 (1)
    EYLÜL 2006 (9)
    TEMMUZ 2006 (1)
    NİSAN 2006 (2)
    OCAK 2006 (1)
    EKİM 2005 (1)
    TEMMUZ 2005 (1)
    NİSAN 2005 (1)
    OCAK 2005 (2)
    TEMMUZ 2004 (1)
    NİSAN 2004 (3)
    OCAK 2004 (3)
    EKİM 2003 (2)
    NİSAN 2003 (2)
    OCAK 2003 (1)
    EKİM 2002 (1)
    TEMMUZ 2002 (1)
    NİSAN 2002 (1)
    OCAK 2002 (1)
    EKİM 2001 (1)
    TEMMUZ 2001 (1)
    NİSAN 2001 (1)
    OCAK 2001 (1)
    EKİM 2000 (2)
    TEMMUZ 2000 (1)
    NİSAN 2000 (1)
    OCAK 2000 (1)
 
 
© Copyright AcarBaltas.com 2006 - Tüm hakları saklıdır. - info@acarbaltas.com Tasarım - www.emerio.net