Yaşadığımız Şehir ve Mutluluk II

Bir önceki yazımızda kişinin yaşadığı şehirde iş bulma, hoşgörü ve fiziki ortamın yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini konu ettik. Bu yazıda ise sanatın desteklenmesi, sessiz ortam ve toplumdaki güvenlik algısının etkilerini konu edeceğiz.

Sanatın Desteklenmesi: Tiyatrolar, sinemalar, müzeler, sanat galerileri, dans merkezleri hatta sokak sanatçıları yaşayanların hayatını renklendirir. Sanat galerilerinin desteklenmesi sanat eserlerinin sayısını artırır, niteliğini yükseltir ve toplumun estetik anlayışını geliştirir.

Sessiz Ortam: İnsan bulunduğu ortama uyum yeteneği çok yüksek bir canlıdır. Buz gibi soğuk hava koşullarına, hatta çirkin şehirleşmeye bile alışabilir. Ancak gürültüye alışarak uyum sağlayamaz. Otonom sistemin harekete geçmesi kas gerilimini artırarak kan basıncını yükseltir. Ayrıca yüksek ses uyku kalitesini bozar ve sağlığı orta ve uzun vadede olumsuz etkiler. Uçuş hattı altında oturmak, otoyol trafiğine yakın yerde yaşamak, gece geç saate kadar yüksek sesli müziğe muhatap olmak gibi durumlara kişi alıştığını düşünse de, bedeni tepki verir ve tüm bunlar birçok kronik hastalığa zemin hazırlar.

Her belediye yukarıdaki öğelerden bir veya birkaçına odaklanarak, o bölgede yaşayan insanların sağlığını ve yaşam doyumunu geliştirecek şekilde düzenleyebilir.

Güvenli Ortam: Beslenmeden sonra insanın en temel ihtiyacı güvendir. Güven varlığı doğrudan hissedilmeyen ancak yokluğu hayatın her cephesini zorlaştıran bir duygudur. Güven en başta asayiş ve can güvenliği ile ilgilidir. Ancak aynı zamanda medya, siyaset, adalet, sağlık, eğitim sistemi gibi toplumu yapılandıran kurumlara ve insanların birbirlerine olan güvenini de içine alır. Kriz dönemlerinde ise üç kuruma olan güven belirleyicidir. Bu kurumlar akademi (bilim insanları), medya ve kamu yönetimidir. Böylece yakın zamanda pandemi döneminde deneyimlediğimiz gibi, krizler bu kurumlara güven ölçüsünde kolay veya zor yönetilir, daha az veya çok sıkıntıyla aşılır ve kriz öncesi normlara o ölçüde kolay veya zor dönülür.

Ipsos’un Küresel Güvenirlik 2026 Endeksi’ne göre doktorlar %58 ile en güvenilir meslek grubu olarak kabul edilmiştir. Bunu sırayla %57 ile bilim insanları ve %53 ile öğretmenler izlemiştir. En düşük güvenden ise %13 ile politikacılar, %14 ile sosyal medya fenomenleri ve %15 ile reklam yöneticileri payını almıştır.¹ 

SODEV’in Haziran 2019’da yargıya güven konusunda yaptığı araştırma ise düşündürücü sonuçlar vermiştir:² “Adalet deyince aklınıza ne geliyor?” sorusuna %28 oranında “adaletsizlik” cevabı verilmiştir. Ayrıca, yargının bağımsız olduğunu düşünenlerin oranı %34, tarafsız olduğunu düşünenlerin ise %38 çıkmıştır. Mevki ve güç sahibi birisinin adil yargılanmayacağına inananların oranı ise %79 olmuştur. Vakfın Ağustos 2025’te kamuoyuyla paylaştığı Yeni Anayasa Arayışında Türkiye raporunda ise katılımcılar “Sosyal demokrat partiler anayasa tartışmasında hangi üç başlıkla öne çıkmalıdır?” sorusuna %71 oranında “hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı” yanıtını vermiş, böylelikle yargı bağımsızlığı ihtiyacının öncelikli tutulmaya devam ettiği görülmüştür. Aynı raporda “Aşağıdaki başlıklardan hangisi sizin için daha önemli?” sorusuna ise %87 oranında “ekonomik adaletin sağlanması” yanıtı verilmiş; bunu %85 ile “temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması”, %84 ile “inanç özgürlüğünün güvence altına alınması”, %78 ile “Anayasa’nın ilk dört maddesinin olduğu şekliye korunması” izlemiştir.³

İngev ve Bilgi Üniversitesi’nin araştırmasına göre ise sosyal medyanın yalan haberlerle dolu olduğuna inananlar %61 düzeyinde olmasına rağmen, “özgür haber almamı sağlar” diyenlerin oranı %56’dır.⁴Reuters Institute’ün Digital News (Dijital Haberler) raporuna görekamuoyunun büyük bir kısmı ekonomik ve siyasi krizin etkilerini öğrenmek için kalan birkaç bağımsız medya kuruluşuna ve haber içerik üreticilerine yönelmiştir.⁵ Reuters’in aynı raporu; Türkiye genel örnekleminde içerik üreticilerinin geleneksel medyaya kıyasla net -7 puan ile daha az güvenilir bulunduğunu ortaya koymuştur. Ancak haberi esas olarak dijital içerik üreticilerinden alan kitle nezdinde üreticiler +44 net puanla ezici bir güven üstünlüğüne sahiptir. Bu da Türkiye’deki haber tüketicileri arasında derin bir çelişki olduğunu bir kez daha göstermektedir.

Bu özellikler açısından değerlendirildiğinde Türkiye’nin toplumu yapılandıran temel kurumlar açısından vatandaşlarının iyilik haline beklendiği ölçüde olumlu katkı yapamadığı anlaşılmaktadır. 

Yaşadığımız çevre

Çocukların ev dışında parklarda herhangi bir tehdit altında olmadan oynayabileceği, kadınların gece rahatça sokakta gezebileceği bir ortam; yarattığı güven duygusuyla yaşam doyumunu artırır. Singapur bu açıdan dünyanın en güvenli yeri olarak değerlendirilmiştir.

Geçen yıllarda Heidelberg’de yapılan bir akıl sağlığı toplantısında Avrupa Birliği nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ının çeşitli düzeylerde ruhsal sorunları olduğu belirtilmiştir. Bu durum Avrupa Birliği gibi yaşam standardı yüksek bir bölgede yaşansa bile, hayatın insanlar için bir yük haline gelebileceğini göstermektedir. İnsan ruhu bedeninin aynasıdır. Anlaşılıyor ki bu aynada, dünyayı ve kendimizi görmek bizi ya hasta ediyor ya da mutsuz.

İçinde yaşayan insanların iyilik halini belirlemek için Knight Frank City Wellbeing Index (Kent İyilik Hali Endeksi) ilk olarak The Wealth Report’un (Servet Raporu) 2020 edisyonunda tanıtılmıştır. Daha sonra endeks; nerede yaşanacağına ve yatırım yapılacağına dair kararları etkileyen dört kategoriye (sağlık hizmetleri, güvenlik, hava kalitesi ve sürdürülebilirlik) ayrılarak yeniden düzenlenmiştir. Güncel Kent İyilik Hali Endeksi’nin zirvesinde Helsinki yer alırken onu Madrid ve Vancouver takip etmiştir. Taipei, genel iyilik halinde 13. sırada bulunmasına rağmen sağlık kategorisinde dünya birincisi olmuştur. Boston da sağlık alanında gösterdiği güçlü performansla ilk 10 şehir arasına girmeyi başarmıştır. Sürdürülebilirlik boyutunun ölçümünde yeşil sertifikalı binaların sayısı temel alınmış ve bu kategoride Londra, New York ve Los Angeles zirvede yer almıştır. Ancak bu dev metropoller yeşil bina sayısında öne çıksalar da, hava kalitesi gibi diğer iyilik hali ölçütlerinde geride kalmışlardır.⁶

Knight Frank, geleceğin önde gelen şehirlerini belirlemek amacıyla modelini genişletmiştir: City Trifecta (Kent Üçlüsü) adını verdikleri yeni modeli City Wealth Index (Kent Servet Endeksi), inovasyon faktörleri ve güncellenmiş kent iyilik hali ölçütlerinin birleştirilmesiyle oluşturmaktadır. Buna göre Münih, geleneksel kent servet raporunda 9. sıradayken; inovasyon ve iyilik hali ölçütlerinin eklenmesiyle 1. sıraya yükselmiştir. Tokyo, dördüncü sıradan ikinci sıraya tırmanmıştır. Paris ve New York Kent Üçlüsü’nde üçüncü sırayı paylaşan şehirler olmuştur. Edinburgh 28 basamak yükselerek en büyük sıçramayı yapmıştır. Melbourne, Stokholm ve Boston da sıralamada 20’den fazla basamak yükselen diğer şehirlerdir.⁶

TÜİK’in “Türkiye’nin En Mutlu Şehirleri” araştırmasında Sinop ilk sırayı almıştır.  Sinop’u sırayla Afyonkarahisar, Bayburt, Kırıkkale, Kütahya, Çankırı, Düzce, Uşak, Siirt ve Şırnak izlemiştir.⁷ World Happiness Report’ta (Dünya Mutluluk Raporu) ise, şehirde yaşayanların hem şimdiki, hem de gelecekteki yaşam değerlendirmeleri incelenmektedir. Türkiye bu değerlendirmeye İstanbul, Ankara ve İzmir illeri ile dâhil edilmiştir. Şehirde yaşayanların, mevcut yaşamlarından ne ölçüde memnun olduklarının 0-10 aralığında değerlendirdiği koşulda, 186 dünya şehri arasından Ankara 96. (5.8), İstanbul 115. (5.4) ve İzmir 133. (5.3) sırada bulunmaktadır. Sakinlerin gelecekteki yaşamlarına yönelik iyilik hali değerlendirmelerinde de sıralama kendi içinde değişmemiştir: Ankara 151. sırada (6.4), İstanbul 155. (6.4) ve 167. sırada İzmir (6.139) izlemiştir.⁸

2026 Dünya Mutluluk Raporu’nda, önceki satırlarda değindiğimiz 2020 raporundaki 186 şehirli küresel kent sıralaması gibi ayrıştırılmış bir kıyaslama bulunmamaktadır. Türkiye, ülke genelini kapsayan ulusal verileriyle raporda yer almıştır. Mevcut yaşam memnuniyeti değerlendirmesinde, 147 ülke arasında 5.300 puan ile Türkiye 94. sırada bulunmaktadır. Araştırma, toplumsal mutluluk düzeyinin 2006–2010 taban döneminden 2023–2025 dönemine kadar geçen yıllar içinde nasıl değiştiğine dair de önemli bilgiler sunar. Dünya genelinde 136 ülke arasında 79 ülkede anlamlı bir artış görülürken, 41 ülkede düşüş yaşanmıştır.  En büyük artışlar Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde görülürken, en büyük düşüşler çatışma bölgelerindeki ülkelerde (Afganistan, Lübnan, Mısır vb.) gerçekleşmiştir. Türkiye ise bu iki uç grup (1 puan üzeri büyük artış veya düşüş yaşayanlar) arasında yer almayıp orta sıralardaki puan seviyesinde seyretmiştir. Rapor her yıl özel bir temayı da derinlemesine incelemektedir. WHR 2026’nın ana teması “Mutluluk ve Sosyal Medya” olarak belirlenmiş, bu nedenle internet ve sosyal medya kullanımının yaş gruplarına ve duygusal durumlar üzerindeki etkilerine de raporda yer verilmiştir. Türkiye’de sorunlu/bağımlılık düzeyindeki sosyal medya kullanımının gençlerin yaşam memnuniyeti üzerindeki olumsuz etkisi, Batı Avrupa veya Anglo-Sakson ülkelerine kıyasla çok daha sınırlı ve hafif (-0.06 ile -0.11 katsayısı arasında) görülmektedir.⁹

Gallup 1950 yılından bu yana insanların mutluluğu konusunda araştırma yapıyor. Gallup’un 2020 yılında 116 ülkede 160 bin yetişkinle yaptığı görüşmeler sonunda yayınladığı pandemi dönemini mercek altına aldığı raporu Türkiye için çok düşündürücüydü. Raporun girişinde Türkiye’nin pandemi nedeniyle Lübnan’dan sonra dünyanın en mutsuz ülkesi olduğu belirtilmişti.¹⁰ 2021 Yılı araştırmasında Türkiye; öfke yaşantısı, üzüntü, stres yaşantısı, kaygı boyutlarında Irak, Lübnan, Kongo, Ekvator gibi kıyaslanmak istemediğimiz ülkelerle birlikte son beşte yer almıştı. Aynı araştırma haz ve eğlence, öğrenme, gülme/gülümseme ve saygı görme boyutlarında da Nabibya, Benin, Bengladeş, Etopya, Laos gibi ülkelerde en sonda yer bulmuştu. Gallup’un State of the World’s Emotional Health (Dünyanın Duygusal Sağlığının Takibi) raporuna göreyse, dünya genelindeki olumsuz duygular pandemideki zirvelerinden düşse de on yıl öncesine kıyasla yüksek kalmaya devam etmektedir.¹¹

Sonuç

İnsanlar gelirleri artarsa daha mutlu olacaklarını düşünürler. Ancak eldeki bilgiler çevre koşullarının düzenli olduğu ve insanın doğasına göre düzenlenen bir toplumda yaşayan orta gelirli bir insanın, gelir farklılıklarının büyük olduğu bir toplumdaki yüksek gelirli birinden daha yüksek bir yaşam doyumuna sahip olabildiğini gösteriyor. Kentlerin iyilik halini değerlendiren güncel çalışmalar sağlık, güvenlik, hava kalitesi ve sürdürülebilirlik gibi çevresel ve toplumsal koşulların da önemini ortaya koyuyor. Türkiye’ye ilişkin tablo ise yaşam memnuniyetinin yanı sıra güven ve olumsuz duygular açısından da iyileştirilmesi gereken alanlara işaret ediyor. Bu sonuçlar yerel yönetimlerin kendi bölgelerinde insanların iyilik hali ve mutlulukları üzerinde sorumlulukları olduğunu anlamaları durumunda, AVM yapımı ve imar alanları açarak yapılaşmayı teşvik etmek dışındaki işlevlerine daha çok odaklanmalarını gerekli kılıyor.

Kaynakça:

1. Ipsos Küresel Güvenirlik 2026 Endeksi [İnternet]. Uygun erişim: https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2026-09/Ipsos-Global-Trustworthiness-Index-2026.pdf    
2. SODEV Yargı Bağımsızlığı ve Yargıya Güven Araştırma Raporu [İnternet]. Uygun erişim: http://sodev.org.tr/yargi-bagimsizligi.pdf
3. SODEV. Yeni Anayasa Arayışında Türkiye: “Tartışmalar ve Beklentiler” araştırması raporu açıklandı [İnternet]. Uygun erişim: https://sodev.org.tr/yeni-anayasa-arayisinda-turkiye-tartismalar-ve-beklentilerarastirmasi-raporu/
4. İngev ve İstanbul Bilgi Ün. İletişim Fak. [İnternet] Uygun erişim: https://ingev.org/basin-bultenleri/Sosyal_Medya_Algilari_Arastirmasi_Basin_Bulteni_%2021042020.pdf
5. Egan J, Robertson CT, Ross Arguedas A, Newman N, Nielsen RK, Mukherjee M, Fletcher R. Reuters Institute Digital News Report 2026. Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism; 2026.
6.  The future cities leading in health, wealth and innovation [İnternet]. Uygun erişim: https://www.knightfrank.co.uk/research/article/2021/3/the-future-cities-leading-in-health-wealth-and-innovation-
7. Mutluluğun haritası değişti! Türkiye’nin en huzurlu ve mutlu şehirleri 2025 listesi belli oldu! [İnternet]. Uygun erişim: https://www.sabah.com.tr/trend/galeri/yasam/mutlulugun-haritasi-degisti-turkiyenin-en-huzurlu-ve-mutlu-sehirleri-2025-listesi-belli-oldu
8. WHR 2020 [İnternet]. Uygun erişim: https://worldhappiness.report/ed/2020/ 
9. WHR 2026 [İnternet]. Uygun erişim: https://www.worldhappiness.report/ed/2026/
10. 2021 Global Emotions Report [İnternet]. Uygun erişim: https://www.gallup.com/file/analytics/352337/Gallup_Global_Emotions_2021_Report.pdf
11. State of the World’s Emotional Health 2025 [İnternet]. Uygun erişim: https://www.gallup.com/analytics/349280/state-of-worlds-emotional-health.aspx